Beginpagina van Plantaardigheden.nl
 

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

1554 Cruijdeboeck met transcriptie (overgeschreven)
A | B | C | D | E | F | G| H | IJK | L | M | N | O | P | QR | S | T | U | V | WXYZ

Voorwerk Nederlandse, Duitse, Franse, apothekers-, Latijnse en Griekse namen

Deel 1

Deel 2 Bloemen, welrieckende cruyden, saden, ende dyer ghelijcken Planten Alfabetisch

Deel 3

Deel 4

Deel 5

Deel 6

Register van die cracht der Cruyden
 
Oude Nederlandse namen
* Project Dodoens
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel
Bijgewerkt 18-02-2015

«  Cruijdeboeck deel 2 capitel 1, bladzijde 183-184   Zie volgende pagina »

Van Violetten.   Cap. i.

1  
Viola odorata - Maarts viooltje

Tgheslacht oft ondersceet

[183]   Violetten sijn tweederleye van gheslachte/ Tam ende Wildt. Die Tamme sijn schoon bruyn peersch van coluere ende van ruecke seer liefelijck. Die Wilde sijn sonder rueck ende bleeck.

Tfatsoen

Viola odorata - Maarts viooltje

Zie alle foto's van Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Grotere foto in Bioweb Plantengids

Viola nigra, Viola purpurea (Viola, Violaria, Mater violarum), Violetten (tamme Violetten)

   Noot: Hierbij ook de tamme Violetten "dat bloemkens van veele bladeren ende seer dobbel voortbringht" (een dubbelboemige soort) en de wilde Violetten (bleker van kleur dan de tamme Violetten).

1

  • 1644 Vlaams: Violette (Dobbele)
  • 1616 Latijn: Viola flore multiplici

2

  • 1644 Vlaams: Violette (Blauwe oft Ghemeyne)
  • 1616 Latijn: Viola nigra sive purpurea
  • 1554/1557: Mertzenviolen, Mater violarum, Vaccinium de Virgile, Veiel (blauw), Viola, Viola nigra, Viola purpurea, Violaria, Violette de mars, Violette de quaresme, Violetten, Violier

Overzicht Viola odorata op deze site

Alle foto's van Viola odorata op internet

Viola odorata bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Viola odorata in Plantago PlantIndex

1   Der Tamme ende welrieckende Violetten cruyt/ cruypt lancx der aerden ghelijck Eerdtbesien cruyt tot veel plaetsen daer aen hakende/ ende heeft rondachtighe bruyn gruene bladeren den bladeren van Veyl ghelijck maer minder/ ronder/ ende teerder tusschen de welcke voortcomen schoone liefelijcke bruyn peersche Violetten/ elck bloemken op een besonder cleyn dun teer steelken wassende/ ende in vijf bladerkens ghesneden/ van den welcken dat middelste ende onderste met geel in dmiddel besprenght es. Naer dese bloemkens wassen daer ronde bollekens of huyskens/ vol saets/ die als zy rijp sijn in drijen onsluyten. Die wortel es teer ende veeselachtich.

Van desen welrieckende Violetten wordt een ander gheslacht in sommighe hoven gevonden/ dat bloemkens van veele bladeren ende seer dobbel voortbringht. Item noch een derde dyens bloemkens heel sneewit sijn dat seer selden ghevonden wordt/ anders den schoonen peerschen Violetten van bladeren/ wasse/ ende in alle manieren ghelijck.

2   Dat wildt gheslacht es den Tammen ghelijck/ maer die bladeren sijn veel minder. Die bloemen somtijts meerder/ veel bleecker/ somtijts bynaer wit ende sonder rueck .

Plaetse

Die Tamme welrieckende Violetten wassen onder die haghen ende aen die canten van den coren velden/ op goeden vetten grondt/ ende worden in die hoven gheplant. Die wilde sonder rueck wassen op die canten van maghere dorre velden.

 

Tijt

[184]   Die welrieckende Violetten bloeyen in Meerte. Die Wilde oock in die Meerte ende in Aprill/ somtijts oock spader.

Naem

Die schoone liefelijcke Violetten worden in Griecx gheheeten Ion Porphyroun/ in Latijn Viola nigra, en Viola purpurea. In die Apoteke Viola. In Hoochduytsch blauw Veiel/ of Mertzen violen. In Franchois Violette des mars. Dat cruyt van den Violetten wordt gheheeten in die Apoteke Violaria ende Mater violarum.

Oirsaecke zijns Naems

Violetten als Constantinus die keyser scrijft/ hebben hueren naem in Griecx Ion/ naer die Joncfrouw Io/ die welcke Jupiter bevrucht hebbende verandert heeft in een coe/ om dat Juno sijn huysvrouwe niet ghewaer worden en soude dat hy huer beminde/ tot wyens eere ende voetsel dat eerdtrijck duer tghebet van Jupiter die Violetten voort ghebracht heeft/ die Jupiter naer den naem van sijn beminde Io/ in Griecx Ion ghenaempt heeft/ daer naer zy oock in Latijn als sommighe scrijven Violae quasi vitulae gheheeten worden. Nicander scrijft dat den naem Ion den Violetten ghegheven es naer die Nymphen van Ionien/ die alder ierst Jupiter die Violetten ghegheven ende ghetoont hebben.

Natuere

Violetten sijn cout in den iersten graedt/ ende vochtich tot in den tweeden.

Cracht en werckinghe

A   Violetten in water ghesoden ende ghedroncken sijn goet tseghen die heete cortsen ende tseghen alle verhittinghen van der levere ende van alle inwendighe leden/ ende iaghen af duer den camerganck die heete geele cholerijcke vochticheden. Tselve doen oock/ dat sap/ syrope ende conserve van Violetten.

B   Syrope van Violetten/ es goet tseghen verhitte longhene ende borste/ ende es goet in dat Pleuris is en tseghen den hoest ghebruyckt/ ende tseghen die cortse sonderlinge van den kinderen.

C   Die selve Syrope gheneest alle verhittinghen ende rouwicheden van der keelen alsmense dicwils in den mont neempt. Tselve doen oock dat suycker/ conserve ende tsap van Violetten.

D   Tgeel dat middel in die bloemkens wast in water ghesoden es goets tseghen die squinantie ende ghezwel van der keelen daer mede ghegorgelt/ ende tseghen die vallende sieckte van de ionghen kinderen ghedroncken.

E   Violetten ghestooten ende alleen oft met olie vermenght op thooft gheleyt leschen ende nemen af/ die hitte ende versueten die pijne des hoofts/ ende verwecken tot slapen/ ende maken die hersenen vochtich/ ende midts dyen sijn goet tseghen die verdrooginghe van den herssenen/ melancolie/ swaericheyt ende diepe ghepeysen.

F   Violetten ghestooten ende met meel van gersten mout ghemenght/ sijn goet gheleyt op alle heete gheswellen ende apostumatien/ ende ghenesen die verhittinghe ende pijne der ooghen/ ende die heete sweeringhen ende swellinghen/ ende dat uutgaen des eersderms.

G   Tsaet van Violetten met wijn oft water gedroncken es goet tseghen die steeck van den Scorpioenen.

H   Tcruyt van den Violetten es goet ghebruyckt tseghen die heete cortsen/ ende verhittinghen van der levere/ ende verweckt den camerganck.

I    Die wilde Violetten sijn den welrieckende van crachten wat ghelijck maer veel onsterckelijker/ ende daer om oock in der medecynen niet oorboorlijck.

 

^Naar het begin van deze pagina